Słownik pojęć badawczych

[ A ] [ B ] [ C ] [ D ] [ F ] [ H ] [ I ] [ K ] [ M ] [ N ] [ O ] [ P ] [ Q ] [ R ] [ S ] [ T ] [ U ] [ W ]

Ankieta	Najbardziej powszechna i najczęściej stosowana metoda gromadzenia informacji w badaniach marketingowych. Ankieta to zbiór standaryzowanych technik badawczych, za pomocą których badacz otrzymuje informacje w procesie wzajemnego komunikowania się z innymi osobami odpowiadającymi pisemnie na jego pytania. Ankieta jest metodą opartą na porozumiewaniu się za pomocą pisemnego przekazu informacji. Rozróżnia się ankiety: pocztową (rozsyłaną) - wysyłka i zwrot pocztą prasową - publikowaną w prasie, zwrot pocztą opakowaniową - dołączoną do sprzedawanych towarów, zwrot pocztą radiową - tekst ogłaszany w radio, zwrot pocztą audytoryjną - rozdawana przy różnych okazjach (np. degustacje, pokazy) i zbierana osobiście lub przesyłana pocztą internetową - konstruowaną za pomocą narzędzi on-line (np. Ankiety-Online.pl), rozsyłaną pocztą elektroniczną i automatycznie zliczającą odpowiedzi użytkowników.
Ankieta telefoniczna	Forma pomiaru polegająca na odpowiedzi pisemnej udzielonej na podyktowanym telefonicznie kwestionariuszu. Ankieta telefoniczna łączy cechy ankiety pocztowej oraz wywiadu telefonicznego.
Ankieter	Wykwalifikowana osoba przeprowadzająca z respondentami osobiście lub telefonicznie wywiad kwestionariuszowy.
Aplikacja	Program komputerowy wykonujący konkretne zadania, zaprojektowany dla końcowego użytkownika. Przykładem aplikacji jest edytor tekstu, program graficzny, arkusz kalkulacyjny, program do tworzenia baz danych czy też gra komputerowa.
Autokorelacja	Statystyka opisująca dla danego szeregu czasowego, w jakim stopniu dany wyraz szeregu zależy od wyrazów poprzednich. Patrz Korelacja, Współczynnik korelacji.
Badania Ad-hoc	Badania ukierunkowane na problem, szczególną kwestię, która ma charakter doraźny i niepowtarzalny. Badania pojedyncze, jednorazowe, dotyczące określonego zjawiska w danym momencie czasu, najczęściej nie są powtarzane.
Badania B2B	Rodzaj badań marketingowych, które koncentrują się na respondentach będącymi firmami, ściślej – na osobach odpowiedzialnych w tych firmach za zakup i użytkowanie produktów i usług (tzw. osoby i grupy decyzyjne, użytkownicy finalni).
Badania B2C	Rodzaj badań marketingowych, które koncentrują się na respondentach indywidualnych, ściślej – na nabywcach i użytkownikach będących osobami fizycznymi.
Badania Cen	Badania marketingowe, w trakcie których podejmowane są następujące problemy: ustalenie ceny w zasięgu możliwości grupy docelowej określenie odpowiedniej ceny na tle cen konkurencji badania percepcji ceny określenie poziomu ceny optymalnej oraz zakresu cen akceptowalnych wyznaczenie ceny spójnej z postrzeganą jakością produktu w przypadku produktu należącego do całej linii produktów wyznaczenie ceny spójnej z cenami innych produktów w danej linii wyznaczenie wrażliwości/ elastyczności cenowej określenie optymalnego zestawu cech produktu, maksymalizującego udział w rynku modelowanie zmian udziałów w rynku w wyniku zmian w produkcie
Badania Dystrybucji	Badania marketingowe, w trakcie których podejmowane są następujące problemy: badania lokalizacyjne opis i analiza sieci hurtowej i detalicznej badania obecności produktów w sklepach ocena ekspozycji produktu w sklepie badania adekwatności kanałów dystrybucji do pozycjonowania produktu.
Badania eksploracyjne	Rodzaj badań przeprowadzanych zwykle celem pierwszego i ogólnego rozpoznania zjawisk, obiektów badania. Zwykle realizowane z zastosowaniem metod jakościowych – głównie wywiadów pogłębionych oraz grup fokusowych.
Badania ilościowe	Badania pozwalające na uogólnienie wyników na całą badaną populację. Do ich realizacji wykorzystuje się standaryzowane narzędzia (najczęściej kwestionariusze wywiadu lub ankiety). Dane w ten sposób zdobyte poddaje się analizie za pomocą programów statystycznych. W badaniach dąży się do nadania analizowanym zjawiskom określonych miar; możliwe jest także uogólnienie wyników na całą badaną populację.
Badania jakościowe	Badania tzw. swobodne, pozwalają wyjaśnić motywy, postawy, preferencje konsumentów. Wyników tych badań nie można uogólniać na badaną populację.
Badania marketingowe	Systematyczne, celowe i obiektywne procesy gromadzenia, przetwarzania i prezentacji informacji, które pomagają rozpoznać sytuację decyzyjną oraz stworzyć i wybrać właściwe działania. Celem badań marketingowych jest zasilenie kierownictwa firmy w informacje potrzebne do prawidłowego podejmowania decyzji dotyczących kształtowania produktów, optymalizacji cen, organizacji dystrybucji, promocji i reklamy. Wyniki badań marketingowych powinny być podstawą większości decyzji marketingowych, handlowych i produkcyjnych w przedsiębiorstwie.
Badania panelowe	Metoda badań polegająca na poddawaniu obserwacjom, ankietowaniu (i innym metodom badawczym) tej samej grupy respondentów – badania są powtarzane w pewnych odstępach czasowych. Badanie ma za zadanie identyfikację zmienności w czasie zachowań nabywców – zmian satysfakcji, postaw, oczekiwań wobec oferty i obsługi.
Badania segmentacyjne	Badania marketingowe, których celem jest podział nabywców tworzących rynek na jednolite grupy ze względu na podobieństwo potrzeb, zachowań nabywczych, preferencji (określonych kryteriów segmentacji).
Badania użytkowania i postaw	Badania marketingowe, w trakcie których podejmowane są następujące problemy: określenie znajomości produktów/ marek i reklam opisanie zwyczajów związanych z używaniem, kupowaniem i konsumpcją produktów identyfikacja potrzeb niezaspokojonych lub zaspokojonych w niesatysfakcjonujący konsumentów sposób poznanie korzyści racjonalnych i symbolicznych (często nieuświadomionych) w ramach danej kategorii produktu opis procesu decyzyjnego przy zakupie produktu/usług.
Badanie marki	Badania marketingowe, w trakcie których podejmowane są następujące problemy: określenie wskaźnika świadomości marki badania pozycjonowania marki wyznaczenie wizerunku/ osobowości marki lojalność wobec marki postrzeganie jakości marki.
Badanie postaw	Badanie mające na celu pozyskanie informacji o nastawieniu emocjonalnym, wiedzy i sposobach zachowania respondentów wobec obiektu (produktu, firmy, usługi).
Badanie Produktu	Badania marketingowe, w trakcie których podejmowane są następujące problemy: ocena poszczególnych atrybutów produktu i wybór optymalnych cech produktu (np. wielkość, forma, funkcjonalność, warianty, surowiec, wzór itp.) ocena cech produktu na tle konkurencji i produktu idealnego wybór odpowiedniej nazwy, logo, opakowania intencja zakupu badania produktu pod kątem adaptacji na polski rynek badania nad rozszerzeniem bądź zmianą asortymentu. Badania tej grupy dotyczą również sfery koncepcji produktu: ocena atrakcyjności koncepcji pozycjonowania produktu dla potencjalnych użytkowników, wskazanie jej mocnych i słabych stron określenie poziomu zaspokojenia potrzeb i pragnień ocena atrakcyjności produktu na tle produktów konkurencji wybór najbardziej obiecującej koncepcji pozycjonowania spośród alternatywnych określenie intencji zakupu produktu.
Badanie Promocji	Badania marketingowe, które koncentrują się na następujących aspektach: badanie środków reklamy, badanie środków przekazu reklamy, badanie skuteczności i efektywności stosowania różnych środków promocji.
Badanie satysfakcji	Celem badania jest określenie, w jakim stopniu klienci danej firmy zadowoleni są ze współpracy z firmą, z jakości oferowanych im produktów i usług. Najogólniej patrząc, na poziom satysfakcji klientów może mieć wpływ wiele spośród wyodrębnionych przez nas czynników, które proponujemy ująć w badaniu. Należą do nich miedzy innymi: wizerunek firmy w oczach klienta zaufanie do firmy opinia o produktach, usługach jakość oferowanych produktów, usług dostęp do oferowanych produktów, usług opinia o jakości obsługi komunikacja na linii firma - klient oczekiwania klientów wobec firmy i jej produktów, usług poziom zaspokojenia potrzeb klientów przez oferowane im produkty, usługi.
Badanie U&A	Usage And Attitude (U&A) - badanie opisujące zachowania konsumentów związane ze zwyczajami zakupowymi, znajomością, opinią i oczekiwaniami wobec produktu czy marek.
Baza danych	Proces pozyskiwania informacji w wyniku przetwarzania danych uzyskanych w trakcie prowadzonego procesu badawczego, np. opinii klientów zgromadzonych z zastosowaniem kwestionariusza. Uporządkowany zbiór danych, dający się łatwo przeszukiwać. Także oprogramowanie pozwalające na utrzymywanie, przetwarzanie i udostępnianie informacji użytkownikom.
BPTO	(ang. Brand-Price Trade-Off) Ilościowa technika badawcza służąca analizie elastyczności cenowej produktów sprzedawanych na rynku masowym. BPTO to badanie eksperymentalne, w którym respondenci dokonują serii wyborów spośród zaprezentowanego im zestawu produktów określonej kategorii (np. konkurujących ze sobą marek alkoholi, słodyczy, kosmetyków itp.). W trakcie testu, w sposób dynamiczny uzależniony od specyfiki wyborów danego respondenta - modyfikacjom poddawane są ceny pokazywanych wyrobów. Osoby badane muszą tu zatem dokonywać wielokrotnych ocen relacji pomiędzy wysokością cen, a subiektywną wartością marek prezentowanych im produktów. Zaawansowana obróbka statystyczna tak zebranego materiału badawczego pozwala na antycypowanie rozmaitych scenariuszy popytowych poziomów zainteresowania poszczególnymi markami przy dowolnych kombinacjach ich cen rynkowych. Test BPTO pozwala więc ostatecznie na sformułowanie optymalnej polityki cenowej dla badanych marek, określenie konsekwencji ewentualnej walki cenowej pomiędzy nimi.
CAPI	(ang. Computer Assisted Personal Interviewing) Wspomagany komputerowo wywiad indywidualny, gdzie odpowiedzi udzielone przez respondenta oraz zarządzanie wywiadem (prezentacja kwestionariusza) odbywa się przy pomocy odpowiedniego programu komputerowego. Program ten sprawdza poprawność odpowiedzi oraz dokonuje automatycznego kodowania danych.
CASI	(ang. Computer Assisted Self Interviewing - komputerowa ankieta wypełniana samodzielnie przez respondenta) Technika badań ilościowych zbliżona do systemu CAPI. Respondent, zaopatrzony w komputer ze specjalistycznym oprogramowaniem, samodzielnie odczytuje z ekranu treść kolejnych pytań kwestionariuszowych i własnoręcznie wprowadza do komputera swoje odpowiedzi. Podobnie jak w przypadku systemu CAPI, komputer nadzoruje, by wypełnianie ankiety było prawidłowe, wyświetla na ekranie niezbędne instrukcje i weryfikuje jakość oraz logikę wprowadzanych odpowiedzi. Najbardziej istotną odmiennością CASI w stosunku do systemu CAPI jest nieobecność ankietera, którego rolę przejmuje całkowicie komputer.
CATI	(ang. Computer Assisted Telephone Interviewing - wywiad telefoniczny ze wspomaganiem komputerowym) Technika badań ilościowych, w której pozyskiwanie informacji od respondentów odbywa się za pośrednictwem łączy telefonicznych i przy wykorzystaniu specjalistycznego oprogramowania komputerowego. Wywiady telefoniczne ze wspomaganiem komputerowym (CATI) prowadzone są zwykle z profesjonalnie zaaranżowanego studia, gdzie odpowiednio przeszkoleni ankieterzy łącza się telefonicznie z wylosowanymi do badania rozmówcami i prowadzą z nimi wystandaryzowane wywiady kwestionariuszowe. Przebieg tych wywiadów podlega ścisłemu nadzorowi systemu komputerowego. Specjalne oprogramowanie wspomagające pracę teleankieterów reguluje kolejność zadawanych pytań, rejestruje odpowiedzi, weryfikuje logiczną poprawność gromadzonych danych.
CAWI	(ang. Computer Assisted Web Interviewing - ankieta internetowa nadzorowana przez system komputerowy) Popularyzująca się technika badań ilościowych, w której pytania kwestionariuszowe pobierane są ze strony internetowej organizatora badania i przekazywane za pośrednictwem sieci do dowolnego punktu, w którym znajduje się respondent wraz z komputerem podłączonym do Internetu. Osoba badana w systemie CAWI, samodzielnie lub w asyście ankietera, odczytuje z ekranu treść pytań i udziela odpowiedzi, które rejestrowane są na docelowym serwerze. Oprogramowanie komputerowe obsługujące ankietę internetową dba o zachowanie właściwej kolejności pytań przesyłanych respondentowi, weryfikuje poprawność logiczną wprowadzanych odpowiedzi. Technika CAWI ułatwia ankietowanie niektórych grup respondentów (zbiorowości trudno dostępnych, rozproszonych geograficznie), pozwala na jednoczesne prowadzenie dużej ilości niezależnych pomiarów.
Dane pierwotne	Informacje pozyskane za pomocą procedury badawczej zaplanowanej specjalnie w tym celu. Dane, które do chwili badania nie istniały, nie były dostępne. Innymi słowy są to dane pozyskiwane bezpośrednio ze źródeł (np. ankiety telefonicznej, internetowej), gromadzone w celu odpowiedzi na konkretny problem występujący w danym czasie.
Dane wtórne	Informacje pozyskane ze źródeł już istniejących, nie wymagające realizacji bezpośrednich badań, a jedynie scalenia i uporządkowania rozproszonego dotąd materiału informacyjnego. Dzielimy je na wewnętrzne (systemy sprzedaży, reklamacje) oraz zewnętrzne (statystyki GUS, opracowania statystyczne, dane jednostek administracji rządowej).
Decyzja	Świadomy, nielosowy wybór jednego z rozpoznawanych i uznanych za możliwe wariantów przyszłego działania.
Dobór celowy	Sposób doboru jednostek z listy populacji (operatu), gdzie badacz w sposób uznaniowy i subiektywny decyduje o tym, która jednostka wejdzie w skład próby. Badacz kieruje się doświadczeniem, znaczeniem określonej grupy dla prowadzonego biznesu oraz innymi kryteriami doboru, np. wielkość firmy, położenie geograficzne nabywców, itp.
Dobór losowy	Sposób doboru jednostek z listy badanej populacji (operatu), gdzie losowanie decyduje o tym, która jednostka badana (respondent, firma) wejdzie w skład próby.
Dysonans pozakupowy	Występuje wówczas, gdy nabywca stwierdzi, iż produkt nie zaspokaja jego potrzeb – oczekiwania i wyobrażenie klienta odnośnie produktu znacznie odbiegają od rzeczywistych wartości którą dostarcza produkt. Przeciwieństwem dysonansu pozakupowego jest satysfakcja z zakupu.
Dysonans poznawczy	Stan napięcia psychicznego, który pojawia się wówczas, gdy występuje niezgodność pomiędzy oczekiwaniami, sądami nabywcy a informacjami odbieranymi (sygnały z otoczenia).
Fala	Grupa transz w ramach badania.
FGI	Zogniskowany wywiad grupowy. Przedmiotem pomiaru w wywiadzie zogniskowanym są najczęściej zachowania konsumenta wobec produktu, zdarzenia lub firmy. Wywiad przeprowadzany jest w formie dyskusji pod kierunkiem moderatora na podstawie scenariusza. W dyskusji bierze udział docelowo 8-12 celowo dobranych osób.
Hipoteza	Przypuszczenie, osąd, propozycja odpowiedzi na pytanie zawarte w problemie badawczym. Wypowiedź wstępna, która podlega weryfikacji w wyniku zastosowania procedury zwanej testowaniem hipotez. Patrz Testowanie hipotez, Test statystyczny.
Histogram	Rodzaj wykresu, który jest przedstawieniem graficznym tabeli częstości. Powstaje poprzez podział zakresu zmiennej na kilka, kilkanaście przedziałów (przyległych) dla których obliczane są liczebności. Często mylony jest z wykresem słupkowym, który przedstawia liczebności dla poszczególnych kategorii zmiennej. Patrz Wykres, Wykres słupkowy, Wykres kołowy.
IDI	Indywidualny wywiad pogłębiony. Metoda jakościowa polegająca na przeprowadzeniu rozmowy z respondentem, podczas której prowadzący badanie uzyskuje w toku odpowiedniego sterowania rozmową możliwie szczegółowe informacje o potrzebach, oczekiwaniach, postawach respondenta.
Kafeteria	Repertuar możliwych odpowiedzi na pytanie kwestionariuszowe, który przygotowany został ex post przez samego badacza, autora kwestionariusza. Respondent, któremu zadawane jest pytanie z kafeterią, dobiera spośród zaprezentowanych odpowiedzi taką lub takie, które najlepiej odpowiadają jego indywidualnemu przypadkowi.
Karta Realizacji Badań	Karty, na których drukowane są odpowiedzi na pytania zamknięte kwestionariusza. W trakcie wywiadu, respondent wybiera z kart odpowiedzi te stwierdzenia, które najlepiej odpowiadają jego indywidualnym opiniom, sytuacji. Karty ułatwiają badanemu dokładne zapoznanie się z repertuarem możliwych odpowiedzi, pozwalają też uniknąć sytuacji, w której respondent musi spoglądać do kwestionariusza, a tym samym dostrzegać przedwcześnie treść kolejnych pytań, instrukcji ankieterskich itp.
Klucz kodowy	Dokument opisujący metodą upraszczania / uogólniania odpowiedzi udzielonych na określone pytania otwarte kwestionariusza lub ankiety. Klucz kodowy umożliwia późniejszą analizę i interpretację spontanicznych wypowiedzi respondentów: ustala sposób scalania odpowiedzi podobnych, łączenia ich we wspólne grupy wprowadza wewnętrzną strukturę w zestawie kodowanych odpowiedzi, reakcje odwołujące się do wspólnego tematu łączy w kategorie wyższego rzędu.
Kodowanie	Proces organizacji odpowiedzi udzielonych przez badanych w kategorie, odbywa się poprzez nadanie odpowiedziom unikalnego oznaczenia (np. liczby bądź symbolu). Sposób prowadzenia kodowania odpowiedzi ustalany jest na etapie projektowania kwestionariusza.
Konsument	Osoba będąca użytkownikiem produktu, konsumującym produkt, usługę. Pojęcie jest różne od nabywcy. Patrz Nabywca.
Konsumpcja	Zużywanie posiadanych dóbr w celu bezpośredniego zaspokojenia ludzkich potrzeb, które wpływa na poziom odnoszonej przez konsumenta użyteczności.
Kontrola	Procesy mające na celu uwiarygodnienie zebranych danych, przeprowadzane przez niezależnych od sieci ankieterskich pracowników. Kontrola odbywa się na każdym etapie prac terenowych, jak i po ich zakończeniu. Obejmuje zarówno kontrolę rzetelności jak też logiczności i spójność odpowiedzi.
Korelacja	Pojęcie oznaczające wzajemne powiązanie, współzależność zjawisk i zmiennych. Zwykle oblicza się liniową zależność pomiędzy zmiennymi czyli współczynnik korelacji liniowej Pearsona. Należy pamiętać, iż korelacja pomiędzy zmiennymi (współzależność) nie oznacza związku przyczynowego pomiędzy nimi. PatrzWspółczynnik korelacji.
Kwestionariusz	W rozumieniu ogólnym, każdy zestaw pytań skierowanych do respondenta, ułożonych w określonym porządku i sformułowanych zgodnie z kanonami wiedzy metodologicznej niezależnie od stopnia ich standaryzacji i oczekiwanej precyzji odpowiedzi. W wąskim i bardziej popularnym rozumieniu kwestionariusz to kompozycja pytań do respondentów wykorzystywana w badaniu ilościowym Układ precyzyjnie sformułowanych zapytań, zadawanych dużej grupie respondentów, zaopatrzonych zwykle w listę możliwych odpowiedzi (kafeterię), instrukcje dotyczące ich odczytywania, interpretacji. Dwa podstawowe typy kwestionariuszy badawczych to: kwestionariusze wywiadów, w których towarzyszący respondentowi ankieter odczytuje pytania i rejestruje uzyskane odpowiedzi kwestionariusze ankiet, w których odczytywaniem pytań i zapisywaniem odpowiedzi zajmuje się osobiście sam respondent.
Kwota	Metoda doboru grupy osób badanych z populacji nie opierająca się na losowym doborze i wiernym odzwierciedleniu charakteru populacji. Dobór prowadzony jest z wykorzystaniem założonych wcześniej kryteriów rekrutacyjnych określanych na podstawie rozkładu tych cech w populacji oraz w odniesieniu do założeń związanych z charakterem badanego zjawiska.
Kwotowy dobór respondentów	Metoda doboru respondentów do badania ilościowego, w której pozyskiwani rozmówcy nie stanowią losowej reprezentacji całej badanej populacji, a spełniać muszą jedynie określone z góry kryteria rekrutacyjne (np. płeć, wiek, użytkowanie określonych produktów itp). Kryteria te wyrażone są w próbie w postaci tzw. kwot liczby wywiadów, które należy zrealizować z respondentami określonego typu (np. 20 wywiadów z kobietami w wieku 18-30 lat, 40 wywiadów z mężczyznami w wieku 30-40 lat itp.). Struktura próby ma tu zwykle zagwarantować, by skład badanej grupy odwzorowywał rzeczywiste proporcje kwotowanych cech w całej populacji. Ze względu na nielosowy charakter próby kwotowej, uzyskane wyniki odnosić można jedynie do grupy respondentów poddanych badaniu i zakładać, z nieznanym prawdopodobieństwem słuszności, zbieżność tych rezultatów ze stanem rzeczywistym w całej badanej populacji.
Metoda badawcza	Zespół teoretycznie uzasadnionych zabiegów koncepcyjnych i instrumentalnych, obejmujących najogólniej całość postępowania badacza, zamierzającego do rozwiązania określonego problemu. Poprawnie stosowana metoda powinna spełniać następujące warunki: jasności ( by była powszechnie zrozumiała i rozpoznawana) jednoznaczności ( by wykluczała dowolność stosowania odpowiednich zasad) ukierunkowania ( tzn. podporządkowania przyjętemu celowi badania) skuteczności ( by umożliwiała osiągniecie przyjętego celu) owocności ( rozumianej jako możliwość uzyskania nie tylko spodziewanych głównych rezultatów, a także i wyników pobocznych) ekonomiczności ( możliwość uzyskania zamierzonych rezultatów przy możliwie niskim stopniu zużycia sił i środków).
Metoda doboru kwotowego	Sposób doboru jednostek z populacji (operatu), gdzie populację dzieli się na grupy (warstwy) według kryteriów opisowych (dochód, wiek, płeć, wykształcenie, rodzaj działalności), następnie losuje się jednostki w sposób odzwierciedlający proporcje w jakiej znajduje się warstwa (grupa) względem populacji. Bardzo często stosowana metoda.
Metoda doboru próby	Sposób w jaki elementy populacji (zgodnie z operatem) są dobierane do badania. Wyróżnia się metody doboru celowego i losowego.
Metoda doboru przeciętnego	Sposób doboru jednostek z populacji (operatu) gdzie badacz określa typową, przeciętną jednostkę badania. Przykładem mogą być przeciętne gospodarstwa domowe (np. wg kryterium przeciętnego dochodu, średniej liczebności członków gospodarstwa). Metoda często stosowana we wstępnych projektach badawczych.
Metryczka	Końcowa (zazwyczaj) część kwestionariusza lub ankiety badawczej, w której rejestrowane są dane społeczno-demograficzne charakteryzujące respondenta m.in. płeć, wiek, poziom wykształcenia, status zawodowy, dochody, struktura gospodarstwa domowego, niekiedy także dokładne dane personalne i adres. Metryczkowa część kwestionariusza / ankiety służy zgromadzeniu informacji, które pozwolą analizować uzyskane wyniki wewnątrz rozmaitych podgrup respondentów. Stąd ostateczna zawartość metryczki uzależniona jest od specyfiki i celów konkretnego projektu badawczego.
Nabywca	Osoba dokonująca zakupu produktu bądź usługi. Pojęcie nie jest tożsame z pojęciem Konsumenta. Przykładowo – osoba dorosła dokonuje zakupu pieluch więc jest ich nabywcą podczas gdy produkt ten użytkuje (konsumuje) dziecko. Rozróżnienie bardzo ważne dla konstrukcji i przebiegu badań marketingowych.
Narzędzia badawcze	Narzędzie badawcze jest przedmiotem służącym do realizacji wybranej techniki badań. Np. kwestionariusz wywiadu, arkusz obserwacyjny czy magnetofon a nawet ołówek.
Okno aplikacji	(również Ekran aplikacji) Część ekranu, na której mogą być uruchamiane programy i procesy. Jednocześnie można otworzyć kilka okien. Na przykład w jednym oknie można otworzyć wiadomość e-mail, w drugim arkusz kalkulacyjny dotyczący budżetu, w trzecim pobierać obrazy z aparatu cyfrowego, a w czwartym wydawać dyspozycje dotyczące cotygodniowych zakupów w sieci Web.
Operacjonalizacja problemu badawczego	Operacjonalizacja problemu badawczego jest najobszerniejszym etapem przygotowania badań. Obejmuje ona następujące kroki: rozstrzygnięcia dotyczące pojęć i ich zdefiniowania dobór i zdefiniowanie wskaźników i zmiennych wskazanie zbiorowości, w której będą realizowane badania i dokonanie w niej zwiadu terenowego decyzja co do wykorzystywanych metod i technik badawczych i wybór bazy źródłowej decyzja co do zasady analizy uzyskanego materiału empirycznego Operacjonalizacja jest bardzo ważną częścią procesu badawczego. Podjęte w jej ramach decyzje bezpośrednio rzutować będą na wyniki badań.
Operat (wykaz populacji)	Zbiór elementów populacji (respondentów, firm) w postaci listy z której dokonuje się doboru próby (metodą losową bądź celową).
Panel	Rodzaj badań ciągłych przeprowadzanych na stałej próbie respondentów, odbywający się w regularnych odstępach czasu. Patrz Badania Panelowe.
PAPI	(ang. Paper and Pencil Interview) Termin określający zbiorczo techniki badań ilościowych, bazujące na konwencjonalnej - papierowej wersji kwestionariuszy badawczych, w których pisemnie zaznaczane są odpowiedzi respondentów. Określenie upowszechnione wraz z rozwojem metod komputerowych wspomagających badania, stosowane dla odróżnienia tychże od sytuacji wykorzystania standardowego kwestionariusza papierowego.
Personalizacja marki	Metoda badania marki pozwalająca określić relację emocjonalną pomiędzy klientem a marką. Polega na nadawaniu, opisywaniu przez respondentów marki cechami właściwymi dla ludzi (przyjazna, inteligentny, innowacyjna).
Pilotaż	Proces „sprawdzający” poprawność narzędzi badawczych. Zwykle jest przeprowadzeniem badania na małej próbie (do 30 respondentów) pod kątem czytelności, zrozumienia, trafności pytań kwestionariusza. Zaleca się stosowanie każdorazowo pilotażu celem eliminacji możliwych błędów przy opracowywaniu instrumentu badawczego (np. ankiety).
Pomiar	Polega na przyporządkowaniu określonych symboli cechom mierzonych obiektów.
Populacja badawcza	Zbiorowość poddawana badaniom, zbiór jednostek, na podstawie którego wyłania się próbę badawczą. Zbiór wobec której badacz chce uzyskać określone informacje.
Postawa	Względnie trwały stosunek emocjonalny lub oceniający do przedmiotu (produktu, firmy, usługi), która wywiera wpływ na zachowania. Wyraża się w kategoriach pozytywnych, negatywnych lub neutralnych. Wyróżnia się trzy składniki postawy: 1) Emocjonalny - ustosunkowanie emocjonalne do przedmiotu postawy 2) Poznawczy – wiedza o przedmiocie postawy 3) Behawioralny – zachowanie wobec przedmiotu postawy.
Poziom ufności	Prawdopodobieństwo, że szacowany parametr mieści się w zadanym przedziale ufności. W praktyce możemy przyjąć, że określa częstość wystąpień wyników mieszczących się w zadanym przedziale ufności. Poglądowo mówiąc, jeśli przyjmiemy 95% poziom ufności, to znaczy to, że gdybyśmy w tym samym czasie wylosowali 100 prób w taki sam sposób i zbadali je w taki sam sposób to w 95 próbach otrzymalibyśmy oszacowania parametrów populacji generalnej w tych samych granicach maksymalnego błędu oszacowania.
Preliminarz	Zestawienie planowanych dochodów i wydatków jednostki.
Problem badawczy	Najważniejszy etap projektowania badania marketingowego to odpowiednie przełożenie problemu decyzyjnego na problem badawczy. Formułowanie problemu badawczego odbywa się poprzez szczegółowe wyliczenie rodzajów danych niezbędnych do rozwiązania problemu decyzyjnego oraz sformułowaniu hipotez. Problem badawczy polega na precyzyjnym rozbiciu tematu na pytania, problemy. Aby problem badaczy był prawidłowy musi spełniać kilka następujących warunków: Sformułowane problemy muszą wyczerpywać zakres naszej niewiedzy, zawarty w temacie badań. Tak więc problemy w sposób bardziej precyzyjny określają zakres badawczych poszukiwań. Drugim warunkiem poprawności sformułowanych przez nas problemów jest konieczność zawarcia w nich wszystkich generalnych zależności między zmiennymi. Dzięki temu dość ściśle będziemy mieli wyznaczony zakres badawczych zjawisk.
Problem decyzyjny	Pojęcie z zakresu teorii decyzji, oznaczające sytuację problemową, w której podmiot (decydent) staje przed koniecznością wyboru jednego z przynajmniej dwóch możliwych wariantów działania.
Próba badawcza	Grupa osób badanych wyodrębnionych z określonej populacji za pomocą ściśle określonych kryteriów w celu przeprowadzenia wnioskowania dotyczących cech charakteryzujących całą populację. Najbardziej wiarygodne wnioskowanie prowadzi się w oparciu o przebadanie grup reprezentatywnych dla danej populacji.
Próba reprezentatywna (losowa)	Grupa respondentów uczestnicząca w badaniu ilościowym, reprezentująca określoną zbiorowość / populację badań i dobrana w sposób losowy spośród wszystkich członków tej zbiorowości (np. reprezentatywna próba dorosłych Polaków; reprezentatywna próba użytkowników jakiegoś produktu). Próba reprezentatywna konstruowana jest zgodnie ze statystycznymi prawidłami doboru respondentów. Pozwala to na wiarygodne i rzetelne generalizowanie wyników pomiaru wobec całej badanej populacji. Rezultaty uzyskane w próbie reprezentatywnej, z określonym prawdopodobieństwem i określoną dokładnością, traktowane są jako opis rzeczywistego stanu całej badanej zbiorowości.
Przedział ufności	Przedział, który z określonym prawdopodobieństwem obejmie oceniany (nieznany) parametr charakterystyczny dla populacji, a szacowany na podstawie wyników w próbie badawczej.
Punkt startowy	Miejsce lub ograniczony obszar, gdzie przeprowadzane jest badanie ankieterskie. Kwestionariusze wypełniane są na podstawie odpowiedzi respondentów, których zamieszkanie ograniczone jest terytorialnie do tego obszaru.
Puste pytania	Pytania kwestionariuszowe pozbawione bezpośredniej wartości merytorycznej, które żądają od respondenta deklaracji na temat zjawisk, zdarzeń, faktów realnie nieistniejących lub też takich, o których respondent nie może być poinformowany (np. Czy jest Pan(i) za, czy przeciw ustawie o Funduszu badań kosmicznych? Jakie są Pana(i) zdaniem ekonomiczne skutki przystąpienia Polski do organizacji NAFTA? Itp.). Sposób reakcji respondenta wobec pytania pustego traktowany bywa jako wskaźnik jego wiarygodności jako źródła rzetelnej informacji badawczej. Pytania puste zadawane są jednak rzadko i ze spora ostrożnością. Zwykle zaburzają one bowiem prawidłowy kontakt z respondentem, budzą jego nieufność i niechęć wobec badania.
Pytania buforowe	Pytania w kwestionariuszu które mają za zadanie płynne przejście z jednego bloku tematycznego badania do kolejnego.
Pytania filtrujące	Pytanie w kwestionariuszu, które zapewnia spełnienie przez badanego określonych warunków (kryteriów) przed odpowiedzią na kolejne pytanie. W zależności od udzielonej odpowiedzi na pytanie filtrujące (pozytywnej lub negatywnej) respondent „kierowany” jest do kolejnego pytania, którego treść zależy od odpowiedzi na pytanie filtrujące.
Pytanie otwarte	Pytanie kwestionariusza lub ankiety, które pozostawia respondentowi swobodę wypowiedzi i formułowania opinii, nie wymaga dokonywania wyboru spośród przygotowanego ex post repertuaru odpowiedzi. Np. Co podoba się Panu(i) w tym produkcie? Dlaczego używa Pan(i) właśnie tej marki?
Pytanie zamknięte	Pytanie kwestionariusza lub ankiety zaopatrzone w zestaw możliwych reakcji respondenta (w tzw. kafeterię). Odpowiadając na pytanie zamknięte, badany dokonuje wyboru jednej lub wielu opcji spośród zaprezentowanego mu repertuaru możliwych odpowiedzi.
Q-sort	Jest techniką wykorzystującą procedurę rangowania, celem posortowania obiektów w oparciu o zgodność z pewnym kryterium. Np. badani są proszeni o posortowanie kart z różnymi określeniami dotyczącymi zdrowotności i naturalności soków na pozytywne, neutralne i negatywne, a następnie przyporządkowanie ich do różnych marek.
Respondent	Uczestnik badania społecznego lub marketingowego, który jest źródłem informacji badawczych uczestniczy w wywiadzie, wypełnia ankietę, jest poddawany obserwacji lub eksperymentowi.
Satysfakcja	Uczucie zadowolenia, które pojawia się w wyniku spełnienia przez produkt, usługę lub obsługę oczekiwań stawianych przez klienta. Podstawowe zagadnienie podlegające badaniom marketingowym.
Skala	Odwzorowanie zjawisk, polegające na przyporządkowaniu symboli i liczb mierzonym cechom według określonych zasad. Bardzo ważne pojęcie ze względu na możliwości zastosowania analizy danych – w zależności od rodzaju skali zastosowanie mają adekwatne dla nich metody analityczne i testy statystyczne. Patrz Skala dychotomiczna, Skala nominalna, Skala interwałowa, Skala ilorazowa.
Skala interwałowa	...
Skala dychotomiczna	Szczególny rodzaj skali nominalnej w której występują tylko dwie możliwe odpowiedzi: najczęściej tak, nie.
Skala ilorazowa	Posiada wszystkie właściwości skali nominalnej, porządkowej i interwałowej, posiada nie arbitralny punkt 0. Umożliwia precyzyjne obliczenie relacji między wartościami skali, możliwe jest stosowanie wszystkich technik i procedur statystycznych. Przykład: Proszę wskazać miesięczne wydatki na żywność w Państwa gospodarstwie domowym. Respondent podaje w ramach odpowiedzi odpowiednie wartości liczbowe, np. 500 zł, 700 zł, 2000 zł itd.
Skala nominalna	Przyporządkowanie jakościowe cech zjawisk, obiektów. Przykład: dla cechy płeć możliwy jest opis jedynie słowny: kobieta, mężczyzna. Skala odzwierciedla zatem jedynie różnice w cechach posiadanych przez respondentów.
Skala porządkowa	Skala umożliwiająca uporządkowanie cech, nie daje jednak informacji o wielkości różnic pomiędzy poszczególnymi obiektami ze względu na posiadany poziom danej cechy. Przykład: Zadowolenie z obsługi w sklepie X może być opisane za pomocą stwierdzeń: bardzo zadowolony, zadowolony, niezadowolony, bardzo niezadowolony. Ponieważ mierzone zadowolenie nie ma jednostki miary, nie jest możliwe określenie odstępów pomiędzy poszczególnymi opisami (poziomami zadowolenia). Często w badaniach marketingowych przyjmuje się założenie, iż odstępy pomiędzy kategoriami opisowymi są równe i traktuje skalę porządkową na równi ze skalą przedziałową.
Skala przedziałowa	Zwana również interwałową. Skala pozwalająca stwierdzić porządek cech z jednoczesnym określeniem odstępów, różnic pomiędzy obiektami w zakresie badanej cechy. Przykład: W którym roku zamierza Pan/i dokonać zakupu produktu X: 2007, 2008. 2009.
Skale komparatywne	Pozwalają na bezpośrednie porównanie badanych obiektów. Dane na skalach muszą być interpretowane w kategoriach względnych i mają charakter porządkowy lub rangowy.
Skale niekomparatywne	Skala w przypadku której każdy obiekt jest skalowany niezależnie od pozostałych w badanym zestawie. Dane wynikowe mają zazwyczaj charakter interwałowy lub ilorazowy. Przykładem tego typu skali jest skala Likerta, skala Stapela, dyferencjału semantycznego.
Techniki asocjacyjne	Techniki skojarzeniowe. Metoda badania polegająca na przedstawieniu uczestnikom badania odpowiedniego bodźca (np. koncepcji produktu) z jednoczesnym wskazaniem przez badanego pierwszego słowa które przychodzi mu na myśl w chwili zetknięcia się z bodźcem (obiektem).
Test konceptu	Badanie polegające na uzyskaniu opinii odnośnie produktu, który jest na etapie projektowania, nie jest dostępny na rynku. Istotny jest sposób przedstawiania (koncepcji) produktu respondentom – najczęściej opis, projekt graficzny, zdjęcie, prototyp.
Test ślepy	Badanie polegające na testowaniu przez respondenta produktu z jednoczesnym ukryciem marki produktu. W tym celu produkt podawany jest w jednolitych opakowaniach, które uniemożliwiają określenie marki i producenta.
Test statystyczny	Test statystyczny jest to reguła postępowania , która przyporządkowuje wynikom próby losowej decyzję przyjęcia lub odrzucenia hipotezy zerowej.
Testowanie hipotezy	Procedura prowadząca do przyjęcia lub wskazania braku podstaw do odrzucenia hipotezy zerowej przy określonym poziomie istotności. Patrz Hipoteza, Test statystyczny.
Testy reklamy	Badanie polegające na prezentacji respondentom projektów reklam lub gotowych reklam a następnie prosi się o wyrażenie opinii na temat prezentowanego przekazu reklamowego z zastosowaniem odpowiedniego kwestionariusza. W ten sposób można mierzyć stopień zapamiętania marki, logo czy treści reklamy; postawę wobec reklamowanej marki; intencję zakupu; ocenę elementów przekazu; percepcję głównych korzyści i wiele innych.
Udział w rynku	Stosunek ilości sprzedanych produktów danego przedsiębiorstwa do liczby wszystkich sprzedanych jednostek danego produktu.
Wielkości próby	Liczba respondentów jaką należy poddać badaniu. Liczba ta zależy od wielu czynników, m.in.: wielkość akceptowalnego błędu pomiaru (mniejszy oczekiwany błąd - większa próba) zakres zmienność mierzonej cechy w populacji (większa wariancja - większa próba) zakładany przedział ufności (mniejszy przedział ufności - większa próba) wielkość populacji (im większa populacja, tym próba może stanowić mniejszy odsetek populacji).
Współczynnik korelacji	Miernik wzajemnego powiązania, współzależności zjawisk, zmiennych. Najczęściej stosuje się współczynnik korelacji liniowej Pearsona, który przyjmuje wartość z przedziału <-1,1>. Jeżeli współczynnik korelacji wynosi 1 lub -1, to zmienne X i Y są całkowicie skorelowane (odpowiednio, dodatnio lub ujemnie); dzieje się tak wówczas, gdy między nimi występuje zależność liniowa. Jeśli współczynnik korelacji jest równy zeru, rozważane zmienne losowe nazywamy nieskorelowanymi. Patrz Korelacja
Wykres	Graficzna forma przedstawienia zmienności zjawiska, procesu, wielkości, zależności lub jakichkolwiek danych.
Wykres kołowy	Typ wykresu, w którym wartości liczbowe, procentowe dla kategorii (np. stopnia zadowolenia z produktu) są przedstawiane za pomocą wycinku koła. Sporządzając wykres kołowy należy pamiętać aby suma wartości poszczególnych kategorii sumowała się do 100%, w innym wypadku wykres kołowy będzie „niepełny” tj. nie będzie miał 360o. Patrz Wykres, Wykres słupkowy, Histogram.
Wykres liniowy	Stosuje się wówczas, gdy dane odzwierciedlają długi okres czasu, w którym następował rozwój zjawiska.
Wykres słupkowy	Typ wykresu, w którym wartości liczbowe, procentowe dla kategorii (np. stopnia zadowolenia z produktu) są przedstawiane za pomocą pionowych bądź poziomych słupków. Jeden z najpopularniejszych sposobów prezentacji danych. Patrz Wykres, Histogram, Wykres kołowy.

[ powrót ]